Antykoncepcja standardowa czy ultraniskodawkowa? – rozmowa z prof. dr hab. n. med. Violettą Skrzypulec-Plintą

Antykoncepcja standardowa czy ultraniskodawkowa? – rozmowa z prof. dr hab. n. med. Violettą Skrzypulec-Plintą

Pani Profesor, wśród wielu rodzajów tabletek antykoncepcyjnych na rynku dostępne są tabletki z ultraniską dawką hormonów, potocznie nazywane antykoncepcją ultralekką. Czy może Pani Profesor wytłumaczyć, czym się charakteryzują tabletki z ultraniską dawką hormonów i co je odróżnia od innych pigułek?

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta: Antykoncepcja hormonalna ma swoją ponad 60-letnią historię, w której ewolucja doprowadziła do zmniejszenia dawki zarówno estrogenowej, jak i progestagenowej, będącej jej składnikami. Zmniejszenie dawki estrogenu do 20 µg (w porównaniu do 30-40 µg w tabletkach standardowych) daje możliwość redukcji względnego ryzyka wystąpienia udaru niedokrwiennego, zatorowości płucnej i zawału mięśnia sercowego. Inną korzyścią, związaną z redukcją dawki estrogenów, jest zmniejszenie występowania skutków ubocznych, takich jak: tkliwość piersi, nudności czy obrzęki, które często są przyczyną rezygnacji z antykoncepcji.

Jak wygląda schemat dawkowania w przypadku antykoncepcji ultraniskodawkowej?

 

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta: W opakowaniu tego rodzaju antykoncepcji znajduje się 28 tabletek. Pierwsze 24 pigułki zawierają substancję czynną, a pozostałe 4 są tabletkami placebo. Schemat dawkowania jest taki sam, jak w przypadku innych tabletek dwuskładnikowych o schemacie 24 + 4. Oznacza to, że przez 24 dni przyjmujemy tabletki, zawierające hormony, a przez cztery ostatnie dni – bez hormonów. Taki schemat stosowania pigułek sprzyja systematyczności w przyjmowaniu leku, co pomaga w lepszej kontroli cyklu – i jednocześnie pozwala na wyrobienie nawyku regularnego przyjmowania tabletek. A przecież systematyczność to podstawa skuteczności!

 

Czy obniżona dawka hormonów w tabletce antykoncepcyjnej oznacza ich mniejszą skuteczność? Jak skuteczne są tabletki z ultraniską dawką hormonów? Czy wystarczająco zabezpieczają przed nieplanowaną ciążą?

 

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta: Badania kliniczne ostatnich lat doprowadziły do zmniejszania dawki do 15 µg etynyloestradiolu. Liczne badania potwierdziły, że jest to wystarczająca dawka blokująca owulację i błonę śluzową macicy, co oznacza, że tabletki z obniżoną dawką hormonów wystarczająco zabezpieczają kobietę przed nieplanowaną ciążą. Niższa dawka hormonów nie oznacza mniejszej skuteczności antykoncepcyjnej, bowiem wskaźnik Pearla wynosi 0,24.

Pani Profesor, a dla jakiej grupy kobiet będzie odpowiednia antykoncepcja ultralekka? Kto powinien rozważyć jej stosowanie?

 

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta: Dla pacjentki w każdym wieku, u której nie ma przeciwwskazań do hormonalnej terapii antykoncepcyjnej. Tabletki z obniżoną dawką hormonów mogą być dobrym rozwiązaniem dla młodych kobiet, które dopiero rozpoczynają korzystanie z antykoncepcji hormonalnej i nie potrzebują standardowej dawki hormonów. Ten rodzaj antykoncepcji to dobra propozycja dla kobiet, które borykają się z obfitymi i przedłużającymi się miesiączkami, z powodów których mogą się anemizować. W ich przypadku tabletki skrócą czas i obfitość miesiączek.

Dodatkowym atutem antykoncepcji ultralekkiej jest też krótka przerwa w przyjmowaniu hormonów, pomagająca zredukować lub wyeliminować migrenowe bóle głowy, które pojawiają się u niektórych kobiet przed miesiączką.

A po czym poznamy, że antykoncepcja z obniżoną dawką hormonów nam nie służy? Na jakie sygnały/objawy ze strony organizmu powinnyśmy zwrócić uwagę? Czy musimy wtedy całkowicie zrezygnować z doustnej antykoncepcji hormonalnej, czy należy porozmawiać z lekarzem ginekologiem o innym rodzaju tabletek?

 

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta: Każda antykoncepcja hormonalna może powodować acykliczne krwawienia, bóle piersi, nudności – dlatego zapisując ją, należy rozważyć, czy w przypadku pacjentki sprawdzą się tabletki antykoncepcyjne, czy lepiej wprowadzić antykoncepcję niecodzienną w postaci plastrów – raz na tydzień, ringów dopochwowych – raz na miesiąc, implantów czy systemów wewnątrzmacicznych. Te ostatnie 3 zawierają tylko progesteron (eliminują wpływ estrogenów na organizm). W każdym przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy zgłosić się do ginekologa, ponieważ lekarz, na podstawie występujących objawów, zadecyduje, jaka inna forma antykoncepcji będzie najlepsza dla danej pacjentki.

Pamiętajmy o tym, że nie ma jednej, idealnej metody antykoncepcji, odpowiedniej dla każdej kobiety. Formę antykoncepcji dobiera się w oparciu o stan zdrowia kobiety, jej potrzeby i styl życia. Kluczową rolę w dobraniu odpowiednich tabletek antykoncepcyjnych odgrywa kwestia składu hormonów w tabletce – i ich dawki. Warto dodać, że jeśli kobieta zauważa u siebie wystąpienie niepożądanych skutków przyjmowania danych tabletek, to zawsze możliwa jest zmiana na inne – z wyższą lub niższą dawką hormonów.

Pani Profesor, a czym w takim razie jest antykoncepcja standardowa? Co ją charakteryzuje? Czy ten rodzaj tabletek jest skuteczny?

 

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta: Antykoncepcja standardowa to najbardziej rozpowszechniona forma antykoncepcji doustnej. Większość środków opiera się na schemacie 21 tabletek (z hormonami) + 7 dni przerwy, w trakcie których występuje krwawienie z odstawienia. Skuteczność antykoncepcji standardowej jest wysoka: wskaźnik Pearl’a wynosi 0,4.

A dla kogo przeznaczone są tabletki o standardowej dawce hormonów, czyli tzw. antykoncepcja uniwersalna?

 

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta: Antykoncepcja standardowa jest zalecana zarówno kobietom rozpoczynającym stosowanie antykoncepcji hormonalnej, jak i jej stałym użytkowniczkom. Ginekolodzy proponują również tę pigułkę pacjentkom, które chciałyby zmienić dotychczas stosowaną antykoncepcję na inną, oraz pacjentkom, które chcą rozpocząć stosowanie antykoncepcji hormonalnej a borykają się z takimi problemami, jak: bolesne miesiączkowanie, problemy z cerą (trądzik) i łojotok, spadek libido podczas stosowania innej antykoncepcji hormonalnej oraz plamienia, które wynikają często ze zbyt niskiej dawki przyjmowanego etynyloestradiolu.

Czy istnieje jeden rodzaj antykoncepcji, który będzie odpowiedni dla każdej kobiety? Jak ważne jest prawidłowe dobranie odpowiednich tabletek antykoncepcyjnych dla konkretnej pacjentki? Dlaczego czasami jest tak, że tabletki, które służą naszej przyjaciółce, dla nas będą nieodpowiednie?

 

Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta: Dobór odpowiedniego preparatu zależy od naszej (lekarzy) wiedzy i kompetencji oraz od oczekiwań pacjentki, które uwzględniamy, przepisując antykoncepcję. Idealna metoda antykoncepcyjna powinna dawać 100% bezpieczeństwa, 100% skuteczności, odwracalność efektu antykoncepcyjnego. Powinna być łatwa w stosowaniu, prosta w odstawieniu, dostępna finansowo. Ale nie ma jednej, idealnej formy antykoncepcji, która byłaby dobra dla każdej kobiety. Za to, dzięki różnorodności preparatów antykoncepcyjnych, dostępnych na rynku, możemy dobrać odpowiedni rodzaj zabezpieczenia indywidualnie do potrzeb każdej pacjentki.

My, kobiety, jesteśmy różne – ze względu na potrzeby, stan zdrowia czy chociażby gospodarkę hormonalną organizmu. I właśnie dlatego może zdarzyć się, że pigułki, które służą naszej przyjaciółce – dla nas będą nieodpowiednie. Równie ważne przy doborze antykoncepcji są oczekiwania pacjentki: gdy dla jednej kobiety najważniejsze będzie wyłącznie zabezpieczenie przed nieplanowaną ciążą – dla innej – równie ważne będą właściwości pozaantykoncepcyjne, czyli np. to, żeby pigułki nie powodowały spadku libido lub np. zredukowały obfite miesiączki. Skuteczna i dobra antykoncepcja hormonalna to taka, która jest dobrana indywidualnie do każdej pacjentki. I o tym pamiętajmy.